loading/hle�
(170) Blaðsíða 158 (170) Blaðsíða 158
„Að taka á beinið“ Orðtakið „að taka á beinið“ er að finna á orðabókum og sagt merkja „að taka til yfir- heyrslu“, „veita ákúmr“.‘ Margir halda að orðtakið sé gamalt, jafnvel ævagamalt, en svo er ekki. Skömmu eftir að Sigurður Guðmundsson tók við embætti skólameistara árið 1921 sendi gömul námsmær meistara „ ... honum eitt sinn kjörgrip mikinn, sæ- rekið, gráhvítt hvalbein norðan af Langanesfjömm, og varð snemma sögufrægt. Það var sett upp á einkaskiifstoíu hans sem hægindi eða öllu heldur skrautskemill og látið standa á svartri sauðargæra, sem gaf því harmrænan höggstokksblæ í augum ókunn- ugra,“ eins og Örlygur sonur hans orðar þetta.1 2 Víða um land, einkum austanlands og á Vestljörðum, vom hryggjarlióir úr hval notaðir sem sæti, oftast úti við, en stundum var afsagaður hryggjarliður notaður sem mjaltaskemill. En hvalbein Sigurðar skólameist- ara var ekkert venjulegt hvalbein heldur hafa kunnugir sagt að Halldóra Ólafsdóttir skólameistarafm hafi notað það sem hásæti er hún sat á skrifstofu manns síns og gaf honum góð ráð, en hann var kvartsár og þurfti á hollráðum að halda, eins og einn sona þeirra lét hafa eftir sér. Eins og Örlygur Sigurðsson segir hafði hvalbeinið yfir sér „harmrænan höggstokks- blæ í augum ókunnugra" og þá ekki síst í augum nemenda sem kallaðir vom á fund skólameistara til viðræðna um nám sitt eða vem í skólanum ellegar til þess að hlýða á föðurlegar áminningar eða umvandanir skólameistara um ástundun, reglusemi og aga, enda varð beinið snemma tákn um reglu og aga, þótt regla og agi í skólanum hafí verið breytileg frá einum tíma til annars, frá einum skólameistara til annars. Snemma fóm nemendur skólans að tala um að þeir væru kallaðir á hvalbeinið eða teknir á beinið þegar þeir voru kvaddir á fund meistara. I orðunum lá ótti og virðing, stundum eftirsjá eða gremja og jafnvel reiði, þótt flestir sem urðu þess „aðnjótandi“ að vera teknir á beinið skildu þörfina og viðurkenndu brot sitt og „fengu aflausn“, ef því var að skipta. Sumir gamlir nemendur, sem koma í Meistarastofu, hafa hins vegar á orði með vott af eftirsjá, að þeir hafi aldrei verið teknir á beinið. En frá hvalbeini Sigurðar skólameist- ara er runnið orðtakið „að taka á beinið“. Enginn þekkir sögu hvalbeinsins til hlítar og hvílir yfir upphafi þess dulúðugur blær, eins og mörgum helgum gripum. Jón Erlingur Þorláksson úr Þistilfirði, stúdent frá MA 1948, hefur kannað sögu beinsins manna mest. Hann telur ekki ósennilegt að beinið sé úr hvalreka í Tumavík í Þistilfirði í júlí 1921.3 En aldrei verið úr því skorið hver var hin fyrmm námsmær Sigurðar Guðmundssonar, þótt ýmis nöfn hafí verið nefnd. Sigurður skólameistari lét af störfum í árslok 1947 og fluttist til Reykjavíkur. Tók hann hvalbeinið með sér, enda var það eign hans. Við andlát hans í nóvember 1949 kom hvalbeinið í hlut Örlygs, sonar hans. Á 100 ára afmæli skólans árið 1980 færði Örlygur skólanum beinið að gjöf svo að nú er beinið aftur komið í Garnla skóla. 1 íslensk orðabók 2002,101. 2 Örlygur Sigurðsson: Prófilar og pamfi/ar.XX. 3 Sögu þessa hvalreka heíur Eggert Ólafsson, bóndi í Laxárdal í Þistilfirði, sagt í útvarpserindi 21. nóvember 1980 og kallaði „Síðasta hvalsagan“, en bræður hans, Þórarinn og Ófeigur, fundu hvalinn þegar þeir voru að leita að kvíaám 11. júlí 1921. 158
(1) Band
(2) Band
(3) Saurblað
(4) Saurblað
(5) Blaðsíða I
(6) Blaðsíða II
(7) Blaðsíða III
(8) Blaðsíða IV
(9) Blaðsíða V
(10) Blaðsíða VI
(11) Blaðsíða VII
(12) Blaðsíða VIII
(13) Blaðsíða 1
(14) Blaðsíða 2
(15) Blaðsíða 3
(16) Blaðsíða 4
(17) Blaðsíða 5
(18) Blaðsíða 6
(19) Blaðsíða 7
(20) Blaðsíða 8
(21) Blaðsíða 9
(22) Blaðsíða 10
(23) Blaðsíða 11
(24) Blaðsíða 12
(25) Blaðsíða 13
(26) Blaðsíða 14
(27) Blaðsíða 15
(28) Blaðsíða 16
(29) Blaðsíða 17
(30) Blaðsíða 18
(31) Blaðsíða 19
(32) Blaðsíða 20
(33) Blaðsíða 21
(34) Blaðsíða 22
(35) Blaðsíða 23
(36) Blaðsíða 24
(37) Blaðsíða 25
(38) Blaðsíða 26
(39) Blaðsíða 27
(40) Blaðsíða 28
(41) Blaðsíða 29
(42) Blaðsíða 30
(43) Blaðsíða 31
(44) Blaðsíða 32
(45) Blaðsíða 33
(46) Blaðsíða 34
(47) Blaðsíða 35
(48) Blaðsíða 36
(49) Blaðsíða 37
(50) Blaðsíða 38
(51) Blaðsíða 39
(52) Blaðsíða 40
(53) Blaðsíða 41
(54) Blaðsíða 42
(55) Blaðsíða 43
(56) Blaðsíða 44
(57) Blaðsíða 45
(58) Blaðsíða 46
(59) Blaðsíða 47
(60) Blaðsíða 48
(61) Blaðsíða 49
(62) Blaðsíða 50
(63) Blaðsíða 51
(64) Blaðsíða 52
(65) Blaðsíða 53
(66) Blaðsíða 54
(67) Blaðsíða 55
(68) Blaðsíða 56
(69) Blaðsíða 57
(70) Blaðsíða 58
(71) Blaðsíða 59
(72) Blaðsíða 60
(73) Blaðsíða 61
(74) Blaðsíða 62
(75) Blaðsíða 63
(76) Blaðsíða 64
(77) Blaðsíða 65
(78) Blaðsíða 66
(79) Blaðsíða 67
(80) Blaðsíða 68
(81) Blaðsíða 69
(82) Blaðsíða 70
(83) Blaðsíða 71
(84) Blaðsíða 72
(85) Blaðsíða 73
(86) Blaðsíða 74
(87) Blaðsíða 75
(88) Blaðsíða 76
(89) Blaðsíða 77
(90) Blaðsíða 78
(91) Blaðsíða 79
(92) Blaðsíða 80
(93) Blaðsíða 81
(94) Blaðsíða 82
(95) Blaðsíða 83
(96) Blaðsíða 84
(97) Blaðsíða 85
(98) Blaðsíða 86
(99) Blaðsíða 87
(100) Blaðsíða 88
(101) Blaðsíða 89
(102) Blaðsíða 90
(103) Blaðsíða 91
(104) Blaðsíða 92
(105) Blaðsíða 93
(106) Blaðsíða 94
(107) Blaðsíða 95
(108) Blaðsíða 96
(109) Blaðsíða 97
(110) Blaðsíða 98
(111) Blaðsíða 99
(112) Blaðsíða 100
(113) Blaðsíða 101
(114) Blaðsíða 102
(115) Blaðsíða 103
(116) Blaðsíða 104
(117) Blaðsíða 105
(118) Blaðsíða 106
(119) Blaðsíða 107
(120) Blaðsíða 108
(121) Blaðsíða 109
(122) Blaðsíða 110
(123) Blaðsíða 111
(124) Blaðsíða 112
(125) Blaðsíða 113
(126) Blaðsíða 114
(127) Blaðsíða 115
(128) Blaðsíða 116
(129) Blaðsíða 117
(130) Blaðsíða 118
(131) Blaðsíða 119
(132) Blaðsíða 120
(133) Blaðsíða 121
(134) Blaðsíða 122
(135) Blaðsíða 123
(136) Blaðsíða 124
(137) Blaðsíða 125
(138) Blaðsíða 126
(139) Blaðsíða 127
(140) Blaðsíða 128
(141) Blaðsíða 129
(142) Blaðsíða 130
(143) Blaðsíða 131
(144) Blaðsíða 132
(145) Blaðsíða 133
(146) Blaðsíða 134
(147) Blaðsíða 135
(148) Blaðsíða 136
(149) Blaðsíða 137
(150) Blaðsíða 138
(151) Blaðsíða 139
(152) Blaðsíða 140
(153) Blaðsíða 141
(154) Blaðsíða 142
(155) Blaðsíða 143
(156) Blaðsíða 144
(157) Blaðsíða 145
(158) Blaðsíða 146
(159) Blaðsíða 147
(160) Blaðsíða 148
(161) Blaðsíða 149
(162) Blaðsíða 150
(163) Blaðsíða 151
(164) Blaðsíða 152
(165) Blaðsíða 153
(166) Blaðsíða 154
(167) Blaðsíða 155
(168) Blaðsíða 156
(169) Blaðsíða 157
(170) Blaðsíða 158
(171) Blaðsíða 159
(172) Blaðsíða 160
(173) Blaðsíða 161
(174) Blaðsíða 162
(175) Blaðsíða 163
(176) Blaðsíða 164
(177) Blaðsíða 165
(178) Blaðsíða 166
(179) Blaðsíða 167
(180) Blaðsíða 168
(181) Blaðsíða 169
(182) Blaðsíða 170
(183) Blaðsíða 171
(184) Blaðsíða 172
(185) Blaðsíða 173
(186) Blaðsíða 174
(187) Blaðsíða 175
(188) Blaðsíða 176
(189) Blaðsíða 177
(190) Blaðsíða 178
(191) Blaðsíða 179
(192) Blaðsíða 180
(193) Blaðsíða 181
(194) Blaðsíða 182
(195) Blaðsíða 183
(196) Blaðsíða 184
(197) Blaðsíða 185
(198) Blaðsíða 186
(199) Blaðsíða 187
(200) Blaðsíða 188
(201) Blaðsíða 189
(202) Blaðsíða 190
(203) Blaðsíða 191
(204) Blaðsíða 192
(205) Blaðsíða 193
(206) Blaðsíða 194
(207) Blaðsíða 195
(208) Blaðsíða 196
(209) Blaðsíða 197
(210) Blaðsíða 198
(211) Blaðsíða 199
(212) Blaðsíða 200
(213) Blaðsíða 201
(214) Blaðsíða 202
(215) Blaðsíða 203
(216) Blaðsíða 204
(217) Blaðsíða 205
(218) Blaðsíða 206
(219) Blaðsíða 207
(220) Blaðsíða 208
(221) Blaðsíða 209
(222) Blaðsíða 210
(223) Blaðsíða 211
(224) Blaðsíða 212
(225) Blaðsíða 213
(226) Blaðsíða 214
(227) Blaðsíða 215
(228) Blaðsíða 216
(229) Blaðsíða 217
(230) Blaðsíða 218
(231) Blaðsíða 219
(232) Blaðsíða 220
(233) Blaðsíða 221
(234) Blaðsíða 222
(235) Blaðsíða 223
(236) Blaðsíða 224
(237) Blaðsíða 225
(238) Blaðsíða 226
(239) Blaðsíða 227
(240) Blaðsíða 228
(241) Blaðsíða 229
(242) Blaðsíða 230
(243) Blaðsíða 231
(244) Blaðsíða 232
(245) Blaðsíða 233
(246) Blaðsíða 234
(247) Blaðsíða 235
(248) Blaðsíða 236
(249) Blaðsíða 237
(250) Blaðsíða 238
(251) Blaðsíða 239
(252) Blaðsíða 240
(253) Blaðsíða 241
(254) Blaðsíða 242
(255) Blaðsíða 243
(256) Blaðsíða 244
(257) Blaðsíða 245
(258) Blaðsíða 246
(259) Blaðsíða 247
(260) Blaðsíða 248
(261) Blaðsíða 249
(262) Blaðsíða 250
(263) Blaðsíða 251
(264) Blaðsíða 252
(265) Blaðsíða 253
(266) Blaðsíða 254
(267) Blaðsíða 255
(268) Blaðsíða 256
(269) Blaðsíða 257
(270) Blaðsíða 258
(271) Blaðsíða 259
(272) Blaðsíða 260
(273) Blaðsíða 261
(274) Blaðsíða 262
(275) Blaðsíða 263
(276) Blaðsíða 264
(277) Blaðsíða 265
(278) Blaðsíða 266
(279) Blaðsíða 267
(280) Blaðsíða 268
(281) Blaðsíða 269
(282) Blaðsíða 270
(283) Blaðsíða 271
(284) Blaðsíða 272
(285) Blaðsíða 273
(286) Blaðsíða 274
(287) Blaðsíða 275
(288) Blaðsíða 276
(289) Blaðsíða 277
(290) Blaðsíða 278
(291) Blaðsíða 279
(292) Blaðsíða 280
(293) Blaðsíða 281
(294) Blaðsíða 282
(295) Blaðsíða 283
(296) Blaðsíða 284
(297) Saurblað
(298) Saurblað
(299) Saurblað
(300) Saurblað
(301) Saurblað
(302) Saurblað
(303) Band
(304) Band
(305) Kjölur
(306) Framsnið
(307) Kvarði
(308) Litaspjald